Με μια ματιά
- Τι έγινε: στις 15 Αυγούστου 1971 ο πρόεδρος των ΗΠΑ Νίξον ανακοίνωσε ότι το δολάριο παύει να ανταλλάσσεται με χρυσό, προσωρινά.
- Πριν: από το 1944 το δολάριο είχε σταθερή τιμή σε χρυσό, 35 δολάρια η ουγγιά.
- Το ίδιο βράδυ: πάγωμα τιμών και μισθών για 90 ημέρες και πρόσθετος φόρος 10% στις εισαγωγές.
- Μετά: τον Δεκέμβριο του 1971 η τιμή έγινε 38 δολάρια. Το 1973 σχεδόν όλα τα μεγάλα νομίσματα κυμαίνονταν ελεύθερα.
Η ανακοίνωση έγινε με ομιλία από το Οβάλ Γραφείο. Το σχέδιο είχε ετοιμαστεί στο Camp David από τις 13 ως τις 15 Αυγούστου, με 15 συμβούλους.
Παράδειγμα με απλά λόγια
Μια κεντρική τράπεζα κρατά 700 εκατ. δολάρια.
- Στα 35 δολάρια η ουγγιά: 20 εκατ. ουγγιές χρυσού (700 ÷ 35)
- Στα 38 δολάρια (Δεκέμβριος 1971): περίπου 18,4 εκατ. ουγγιές (700 ÷ 38)
- Το δολάριο αξίζει λιγότερο χρυσό από πριν
Τα ίδια 700 εκατ. δολάρια αντιστοιχούν σε λιγότερο χρυσό.
Φανταστικό παράδειγμα· δικός μας υπολογισμός.
Πώς ήταν το σύστημα πριν
Τον Ιούλιο του 1944, σε ξενοδοχείο στο Bretton Woods των ΗΠΑ, συναντήθηκαν αντιπρόσωποι από 44 χώρες. Συμφώνησαν ότι το δολάριο θα έχει σταθερή τιμή σε χρυσό: 35 δολάρια η ουγγιά. Τα άλλα νομίσματα έδεναν με το δολάριο. Η τιμή τους μπορούσε να αλλάξει, αλλά μόνο μέσα σε μια στενή ζώνη, 1% πάνω ή κάτω.
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) ξεκίνησε επίσημα τον Δεκέμβριο του 1945, με 29 πρώτα μέλη. Το σύστημα λειτούργησε πλήρως από το 1958.
Γιατί σταμάτησε η ανταλλαγή
Η Federal Reserve, η κεντρική τράπεζα των ΗΠΑ, γράφει ότι οι ΗΠΑ είχαν κάποτε τα τρία τέταρτα του επίσημου χρυσού του κόσμου. Με τα χρόνια, τα δολάρια στα χέρια ξένων ξεπέρασαν τον χρυσό των ΗΠΑ. Αν πολλοί ζητούσαν χρυσό μαζί, δεν θα έφτανε για όλους.
Πίεση υπήρχε ήδη από το 1960. Στις 20 Οκτωβρίου 1960 η τιμή του χρυσού στο Λονδίνο έφτασε τα 40 δολάρια την ουγγιά, πάνω από τη σταθερή τιμή των 35.
Τι ανακοίνωσε ο Νίξον
Στην ομιλία του στις 15 Αυγούστου 1971 είπε τρία πράγματα:
- Χρυσός: ζήτησε από τον υπουργό Οικονομικών να σταματήσει προσωρινά η ανταλλαγή του δολαρίου με χρυσό ή άλλα αποθέματα. Εξαιρέσεις θα υπήρχαν για ποσά και όρους που βοηθούν τη νομισματική σταθερότητα.
- Τιμές και μισθοί: πάγωμα σε όλη τη χώρα για 90 ημέρες, χωρίς μεγάλο κρατικό μηχανισμό ελέγχου. Στηριζόταν κυρίως στην εθελοντική συνεργασία.
- Εισαγωγές: προσωρινός πρόσθετος φόρος 10% στα προϊόντα που εισάγονται στις ΗΠΑ. Δεν στρεφόταν κατά συγκεκριμένης χώρας.
Για τα δολάρια είπε ότι «κερδοσκόποι» πολεμούν το νόμισμα και ότι η αξία του νομίσματος εξαρτάται από την οικονομία της χώρας.
Τι έγινε μετά
- Δεκέμβριος 1971, συμφωνία Smithsonian: οι ΗΠΑ ανέβασαν την τιμή του χρυσού στα 38 δολάρια. Αυτό ήταν υποτίμηση του δολαρίου κατά περίπου 8,5% έναντι του χρυσού. Έναντι άλλων μεγάλων νομισμάτων, η υποτίμηση ήταν κατά μέσο όρο περίπου 10,7%.
- 12 Φεβρουαρίου 1973: νέα υποτίμηση του δολαρίου κατά 10%, στα 42 δολάρια η ουγγιά.
- Μάρτιος 1973: έξι μέλη της τότε Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας άφησαν τα νομίσματά τους να κυμαίνονται από κοινού έναντι του δολαρίου. Η Federal Reserve γράφει ότι μέσα σε ένα μήνα σχεδόν όλα τα μεγάλα νομίσματα κυμαίνονταν.
Τι δεν ξέρουμε
- Πόσος χρυσός είχε μείνει στις ΗΠΑ και πόσα δολάρια είχαν οι ξένοι. Οι πηγές που διαβάσαμε δεν δίνουν αριθμούς.
- Πότε ακριβώς έληξε ο πρόσθετος φόρος 10%. Δεν το ελέγξαμε στις πηγές μας, γι’ αυτό δεν το γράφουμε.
- Τι θα γινόταν χωρίς αυτή την απόφαση. Δεν υπάρχει σίγουρη απάντηση, και δεν δίνουμε εικασίες.
Πού το βρίσκω
Η ομιλία του Νίξον έχει πλήρες κείμενο στο American Presidency Project. Οι ημερομηνίες και τα νούμερα της συμφωνίας Smithsonian και του 1973 είναι στα δοκίμια της Federal Reserve History και στο Office of the Historian του υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ. Όλα στα αγγλικά.
Οι πηγές
Οι πηγές είναι το κείμενο της ομιλίας και τα επίσημα ιστορικά δοκίμια της Federal Reserve και του υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ. Το άρθρο γράφτηκε με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης· οι ημερομηνίες και οι αριθμοί ελέγχθηκαν έναντι των πηγών. Οι ερμηνείες είναι δικές μας.









