Νομίσματα & ΙσοτιμίεςΟικονομία & νομίσματα

Το ευρώ από τη γέννησή του ως σήμερα: από 11 χώρες το 1999 σε 21 το 2026

Πώς αποφασίστηκε το ευρώ, ποιες χώρες μπήκαν πρώτες, πότε μπήκε η Ελλάδα με 340,750 δραχμές ανά ευρώ, τι έγινε το 2002 με τα μετρητά και τι άλλαξε στα χρόνια της κρίσης, ως τη Βουλγαρία το 2026.

Η έδρα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας στη Φρανκφούρτη, με τον ορίζοντα της πόλης να φαίνεται πίσω από το ποτάμι την αυγή
Η έδρα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας στη Φρανκφούρτη. Φωτ.: DXR, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons · κοπή και αλλαγή μεγέθους

Το ευρώ ξεκίνησε την 1η Ιανουαρίου 1999 ως νόμισμα 11 κρατών και πάνω από 300 εκατομμυρίων ανθρώπων. Σήμερα το χρησιμοποιούν 21 από τα 27 κράτη της ΕΕ, περίπου 358 εκατομμύρια άνθρωποι, με πιο πρόσφατη προσθήκη τη Βουλγαρία, την 1η Ιανουαρίου 2026. Εδώ ακολουθούμε τη διαδρομή του με ημερομηνίες και αριθμούς από τα ίδια τα επίσημα κείμενα: τι αποφασίστηκε, πότε και τι άλλαξε για την Ελλάδα. Είναι και η πρώτη ιστορία μας στη στήλη «Νομίσματα & Ισοτιμίες» — στο τέλος γράφουμε τι θα βρίσκεις εδώ.

Παράδειγμα με απλά λόγια

Το 2001, ένα βιβλίο κοστίζει 3.407,50 δραχμές. Πόσα ευρώ είναι;

  • Η αμετάκλητη ισοτιμία της Ελλάδας: 340,750 δραχμές ανά ευρώ
  • 3.407,50 ÷ 340,75 = 10 ευρώ (δικός μας υπολογισμός)
  • Τα τραπεζογραμμάτια και τα κέρματα ευρώ ήρθαν στην κυκλοφορία την 1.1.2002

3.407,50 δραχμές = 10 ευρώ (δικός μας υπολογισμός).

Φανταστικό παράδειγμα· Κανονισμός 1478/2000.

ΤΑ ΝΟΥΜΕΡΑ

  • 1.1.1999: το ευρώ γίνεται το νόμισμα 11 κρατών, αρχικά ως λογιστικό νόμισμα.
  • 340,750 δραχμές = 1 ευρώ: η αμετάκλητη ισοτιμία της Ελλάδας, που έγινε η 12η χώρα στις 1.1.2001.
  • 1.1.2002: τα πρώτα τραπεζογραμμάτια και κέρματα ευρώ.
  • 21 χώρες από 1.1.2026: ως τελευταία προστέθηκε η Βουλγαρία, με 1,95583 λεβ ανά ευρώ.
  • 10,6%: ο ετήσιος πληθωρισμός στη ζώνη του ευρώ τον Οκτώβριο του 2022, το υψηλότερο σημείο της σειράς της ΕΚΤ (1997–2025).

ΠΩΣ ΦΤΑΣΑΜΕ ΣΤΟ ΕΥΡΩ

Τον Ιούνιο του 1988 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επιβεβαίωσε τον στόχο της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης (ΟΝΕ) και ανέθεσε σε επιτροπή υπό τον Jacques Delors, τότε πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, να προτείνει τα στάδια. Το πρώτο στάδιο ξεκίνησε την 1η Ιουλίου 1990, όταν καταργήθηκαν κατ’ αρχήν οι περιορισμοί στις κινήσεις κεφαλαίων ανάμεσα στα κράτη μέλη.

Η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση συμφωνήθηκε τον Δεκέμβριο του 1991 και υπογράφηκε στο Μάαστριχτ στις 7 Φεβρουαρίου 1992· λόγω καθυστερήσεων στην επικύρωση τέθηκε σε ισχύ την 1η Νοεμβρίου 1993. Το δεύτερο στάδιο άρχισε την 1η Ιανουαρίου 1994 με την ίδρυση του Ευρωπαϊκού Νομισματικού Ιδρύματος. Τον Δεκέμβριο του 1995 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ονόμασε «ευρώ» το νέο νόμισμα και επιβεβαίωσε ότι το τρίτο στάδιο θα ξεκινούσε την 1η Ιανουαρίου 1999.

Τον Μάιο του 1998 το Συμβούλιο, συνεδριάζοντας σε επίπεδο αρχηγών κρατών ή κυβερνήσεων, αποφάσισε ότι 11 κράτη πληρούσαν τις προϋποθέσεις: Βέλγιο, Γερμανία, Ισπανία, Γαλλία, Ιρλανδία, Ιταλία, Λουξεμβούργο, Κάτω Χώρες, Αυστρία, Πορτογαλία και Φινλανδία (η απόφαση 98/317/ΕΚ φέρει ημερομηνία 3 Μαΐου 1998). Την 1η Ιουνίου 1998 ιδρύθηκε η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ). Η έδρα της στη Φρανκφούρτη είχε οριστεί όταν υπογράφηκε η Συνθήκη του Μάαστριχτ το 1992, και το 1998 η ΕΚΤ ξεκίνησε τη λειτουργία της σε ενοικιασμένα γραφεία στο Eurotower.

Ο ουρανοξύστης Eurotower στη Φρανκφούρτη, σε φωτογραφία από ψηλά με δέντρα μπροστά
Το Eurotower στη Φρανκφούρτη, όπου η ΕΚΤ ξεκίνησε τη λειτουργία της το 1998. Φωτ.: Jpp, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons · κοπή και αλλαγή μεγέθους

ΟΙ ΑΜΕΤΑΚΛΗΤΕΣ ΙΣΟΤΙΜΙΕΣ

Στις 31 Δεκεμβρίου 1998 το Συμβούλιο, με τον Κανονισμό (ΕΚ) 2866/98, καθόρισε αμετάκλητα πόσες μονάδες εθνικού νομίσματος αντιστοιχούν σε 1 ευρώ. Το ευρώ διαδέχθηκε το Ecu με αναλογία 1 προς 1. Η δραχμή προστέθηκε αργότερα, με τον Κανονισμό (ΕΚ) 1478/2000.

Νόμισμα 1 ευρώ =
Φράγκο Βελγίου 40,3399
Γερμανικό μάρκο 1,95583
Ισπανική πεσέτα 166,386
Γαλλικό φράγκο 6,55957
Ιρλανδική λίρα 0,787564
Ιταλική λίρα 1.936,27
Φράγκο Λουξεμβούργου 40,3399
Ολλανδικό φιορίνι 2,20371
Αυστριακό σελίνι 13,7603
Πορτογαλικό εσκούδο 200,482
Φινλανδικό μάρκο 5,94573
Ελληνική δραχμή (από 1.1.2001) 340,750

1999–2001: ΤΟ «ΑΟΡΑΤΟ» ΝΟΜΙΣΜΑ

Από την 1η Ιανουαρίου 1999 η νομισματική πολιτική των 11 χωρών ασκείται από την ΕΚΤ. Για τα πρώτα τρία χρόνια το ευρώ ήταν, όπως γράφει η ΕΚΤ, ένα «αόρατο» νόμισμα, που χρησιμοποιούνταν μόνο για λογιστικούς σκοπούς, για παράδειγμα στις ηλεκτρονικές πληρωμές. Τα μετρητά έμειναν στα εθνικά νομίσματα. Ο Κανονισμός (ΕΚ) 974/98 όρισε ως μεταβατική περίοδο το διάστημα από 1.1.1999 ως 31.12.2001.

Η ΕΛΛΑΔΑ ΜΠΑΙΝΕΙ

Η Ελλάδα δεν ήταν ανάμεσα στους 11: η απόφαση του Μαΐου 1998 είχε κρίνει ότι τότε δεν πληρούσε τις προϋποθέσεις. Στις 19 Ιουνίου 2000 το Συμβούλιο αποφάσισε ότι τις πληροί πλέον και ότι η παρέκκλισή της καταργείται από την 1η Ιανουαρίου 2001 (απόφαση 2000/427/ΕΚ). Στο έτος που έληξε τον Μάρτιο του 2000 ο μέσος πληθωρισμός στην Ελλάδα ήταν 2,0%. Την ίδια ημέρα ο Κανονισμός (ΕΚ) 1478/2000 όρισε την ισοτιμία: 340,750 ελληνικές δραχμές ανά ευρώ, σε ισχύ από 1.1.2001. Η Ελλάδα έγινε έτσι η 12η χώρα του ευρώ.

Η είσοδος του κεντρικού κτιρίου της Τράπεζας της Ελλάδος στην Αθήνα, με την επιγραφή «Τράπεζα της Ελλάδος» πάνω από τις κολόνες
Το κεντρικό κτίριο της Τράπεζας της Ελλάδος στην οδό Πανεπιστημίου, Αθήνα. Φωτ.: Neosmyrnian, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons · κοπή και αλλαγή μεγέθους

1 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2002: ΤΑ ΜΕΤΡΗΤΑ

Από την 1η Ιανουαρίου 2002 η ΕΚΤ και οι εθνικές κεντρικές τράπεζες έθεσαν σε κυκλοφορία τα τραπεζογραμμάτια ευρώ και τα κράτη εξέδωσαν κέρματα ευρώ (Κανονισμός 974/98). Αντικατέστησαν, με τις σταθερές ισοτιμίες, τα τραπεζογραμμάτια και τα κέρματα των εθνικών νομισμάτων, όπως το βελγικό φράγκο και το γερμανικό μάρκο. Για την Ελλάδα, η ΕΚΤ γράφει «ευρώ από το 2001, μετρητά από το 2002». Οι κανόνες της ΕΕ επέτρεπαν να παραμείνουν τα εθνικά τραπεζογραμμάτια νόμιμο χρήμα για έξι ακόμα μήνες το πολύ, και σε κάθε χώρα η περίοδος αυτή μπορούσε να συντομευτεί με εθνικό νόμο (άρθρο 15 του Κανονισμού 974/98).

ΟΙ ΧΩΡΕΣ ΠΟΥ ΠΡΟΣΤΕΘΗΚΑΝ

Μετά την Ελλάδα (2001) το ευρώ υιοθέτησαν, σύμφωνα με την ΕΚΤ, η Σλοβενία (1.1.2007, 13η χώρα), η Κύπρος και η Μάλτα (1.1.2008), η Σλοβακία (1.1.2009), η Εσθονία (1.1.2011), η Λετονία (1.1.2014), η Λιθουανία (1.1.2015), η Κροατία (1.1.2023) και η Βουλγαρία (1.1.2026).

Για τη Βουλγαρία, το Συμβούλιο ενέκρινε την ένταξη στις 8 Ιουλίου 2025 και όρισε ισοτιμία 1,95583 λεβ ανά ευρώ, η οποία ήταν η κεντρική ισοτιμία του λεβ στον Μηχανισμό Συναλλαγματικών Ισοτιμιών ΙΙ από τις 10 Ιουλίου 2020. Είναι ο ίδιος αριθμός με την ισοτιμία του γερμανικού μάρκου το 1998 (δες τον πίνακα παραπάνω).

ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΝΕΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ

Το 2010 ξέσπασε η κρίση χρέους στη ζώνη του ευρώ: ορισμένες χώρες έχασαν την πρόσβαση στις αγορές και χρειάστηκαν βοήθεια. Η Ελλάδα ήταν η πρώτη που ζήτησε και έλαβε δάνεια, διμερώς, από τις άλλες χώρες του ευρώ, σύμφωνα με τον ESM. Τον Ιούνιο του 2010 ιδρύθηκε το Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (EFSF) και στις 8 Οκτωβρίου 2012 ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας (ESM), ως μόνιμος διάδοχός του. Κατά τον ESM, ως το 2018 τα δύο ταμεία χορήγησαν συνολικά 295 δισεκατομμύρια ευρώ σε πέντε χώρες· η Ελλάδα μπήκε σε τρίτο πρόγραμμα τον Αύγουστο του 2015 και, σύμφωνα με τον ίδιο φορέα, ολοκλήρωσε το πρόγραμμά της στον ESM τον Αύγουστο του 2018.

Στις 26 Ιουλίου 2012 ο πρόεδρος της ΕΚΤ Mario Draghi δήλωσε στο Λονδίνο ότι, μέσα στην εντολή της, η ΕΚΤ είναι έτοιμη να κάνει «whatever it takes» (ό,τι χρειαστεί) για να διατηρηθεί το ευρώ. Τον Νοέμβριο του 2014 η ΕΚΤ ξεκίνησε να εποπτεύει τις τράπεζες σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Στις 22 Ιανουαρίου 2015 ανακοίνωσε διευρυμένο πρόγραμμα αγοράς περιουσιακών στοιχείων, με την προσθήκη αγοράς κρατικών ομολόγων: συνολικές μηνιαίες αγορές 60 δισεκατομμυρίων ευρώ, ως τουλάχιστον τον Σεπτέμβριο του 2016, ώστε να αντιμετωπιστεί ο κίνδυνος πολύ μακράς περιόδου χαμηλού πληθωρισμού.

ΠΑΝΔΗΜΙΑ ΚΑΙ ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΟΣ

Στις 18 Μαρτίου 2020 η ΕΚΤ ανακοίνωσε το Πρόγραμμα Έκτακτων Αγορών λόγω Πανδημίας (PEPP), συνολικού ύψους 750 δισεκατομμυρίων ευρώ, με απαλλαγή από τις απαιτήσεις επιλεξιμότητας για τίτλους του ελληνικού δημοσίου. Τον Ιούλιο του 2021, μετά την αναθεώρηση της στρατηγικής της, η ΕΚΤ όρισε ως στόχο πληθωρισμό 2% μεσοπρόθεσμα, με τις αποκλίσεις προς τα πάνω και προς τα κάτω εξίσου ανεπιθύμητες. Τον Οκτώβριο του 2022 ο ετήσιος πληθωρισμός στη ζώνη του ευρώ έφτασε το 10,6%, το υψηλότερο σημείο της σειράς της ΕΚΤ από το 1997 ως το 2025.

ΤΟ ΕΥΡΩ ΕΝΑΝΤΙ ΤΟΥ ΔΟΛΑΡΙΟΥ

Οι ημερήσιες ισοτιμίες αναφοράς της ΕΚΤ για το δολάριο ΗΠΑ δείχνουν πόσο άλλαξε η ισοτιμία στη διαδρομή. Η πρώτη ήταν 1,1789 δολάρια ανά ευρώ, στις 4 Ιανουαρίου 1999. Στις 27 Ιανουαρίου 2000 κατέβηκε για πρώτη φορά κάτω από το 1,00 (0,9976) και στις 26 Οκτωβρίου 2000 έφτασε στο χαμηλότερο σημείο της σειράς, 0,8252. Το υψηλότερο ήταν 1,5990, στις 15 Ιουλίου 2008. Τον Σεπτέμβριο του 2022 έπεσε ξανά κάτω από το 1,00: το χαμηλότερο του 2022 ήταν 0,9565 στις 28 Σεπτεμβρίου. Οι ακραίες τιμές και οι ημερομηνίες είναι δικός μας υπολογισμός από τα ημερήσια δεδομένα της ΕΚΤ (4.1.1999–30.10.2026). Είναι ιστορικά στοιχεία, όχι πρόβλεψη ούτε συμβουλή.

ΤΟ ΕΥΡΩ ΣΗΜΕΡΑ

Το ευρώ είναι νόμιμο χρήμα σε 21 από τα 27 κράτη της ΕΕ, με περίπου 358 εκατομμύρια ανθρώπους να πληρώνουν με μετρητά στο ίδιο νόμισμα. Το χρησιμοποιούν επίσης η Ανδόρα, το Μονακό, ο Άγιος Μαρίνος και το Βατικανό με επίσημη συμφωνία, και το Μαυροβούνιο και το Κόσοβο χωρίς συμφωνία. Όλα τα κράτη της ΕΕ εκτός από τη Δανία, που έχει ρήτρα εξαίρεσης, αναμένεται να το υιοθετήσουν όταν πληρούν τα κριτήρια σύγκλισης.

Η ΕΚΤ εξετάζει μαζί με τις εθνικές κεντρικές τράπεζες το ενδεχόμενο έκδοσης ψηφιακού ευρώ, ενός ηλεκτρονικού ισοδύναμου των μετρητών. Τον Οκτώβριο του 2025 το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ αποφάσισε ότι το Ευρωσύστημα προχωρά στην επόμενη φάση του έργου.

ΤΙ ΘΑ ΔΙΑΒΑΖΕΙΣ ΣΕ ΑΥΤΗ ΤΗ ΣΤΗΛΗ

Η στήλη «Νομίσματα & Ισοτιμίες» έχει ιστορίες νομισμάτων, ισοτιμιών και κρίσεων: πώς γεννιούνται, πώς καταρρέουν και πώς ξαναχτίζονται. Κάθε άρθρο στηρίζεται σε επίσημες πηγές, όπως κεντρικές τράπεζες, νομοθετικά κείμενα και επίσημα αρχεία, και δίνει τον σύνδεσμο προς το πρωτότυπο. Όταν υπάρχει νέα επίσημη απόφαση που αλλάζει ένα νόμισμα ή ένα καθεστώς ισοτιμίας, θα τη βρεις κι εδώ, με τα νούμερα και τις ημερομηνίες της. Δεν κάνουμε προβλέψεις ισοτιμιών και δεν δίνουμε επενδυτικές συμβουλές.

Ιστορικό και εκπαιδευτικό περιεχόμενο. Δεν αποτελεί επενδυτική ή χρηματοοικονομική συμβουλή.

Στην έρευνα και τη συγγραφή χρησιμοποιήθηκε βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης.